Chwasty w zbożach - rodzaje, rozpoznawanie i skuteczny oprysk (ozime i jare)

Chwasty w zbożu to jeden z głównych czynników ograniczających plony w polskim rolnictwie. Konkurują z rośliną uprawną o wodę, światło i składniki odżywcze, a przy dużym nasileniu potrafią wyraźnie obniżyć plon ziarna. Skuteczna kontrola chwastów wymaga znajomości gatunków, terminów wschodów i właściwego doboru herbicydów.

Chwasty w zbożach ozimych - największe zagrożenie dla upraw

Zboża ozime przez długi czas wegetacji narażone są na presję chwastów w dwóch krytycznych momentach: jesienią, tuż po wschodach, oraz wiosną, gdy rośliny wznawiają wzrost. Oba terminy wymagają odmiennego podejścia agrotechnicznego i często różnych środków ochrony roślin.

Do gatunków najczęściej spotykanych w zbożach ozimych należą:

• miotła zbożowa - jeden z najbardziej uciążliwych chwastów jednoliściennych, wschodzi jesienią i wiosną, szybko się rozkrzewia,
• wyczyniec polny - gatunek o rosnącej odporności na herbicydy, groźny zwłaszcza w pszenicy ozimej,
• przytulia czepna - chwast dwuliścienny, który oplata łodygi zbóż i utrudnia zbiór,
• stokłosa polna i stokłosa żytnia - trawy roczne o dużej zdolności do produkcji nasion,
• mak polny, chaber bławatek, przetacznik polny - chwasty dwuliścienne powszechne w pszenicy i pszenżycie.

Jak chwasty konkurują o składniki odżywcze?

Chwasty pobierają z gleby azot, fosfor i potas w ilościach porównywalnych do rośliny uprawnej. Miotła zbożowa przy dużym zagęszczeniu może pobrać znaczne ilości azotu z hektara, co bezpośrednio przekłada się na niedobory dla pszenicy czy żyta. Konkurencja o wodę jest dotkliwa zwłaszcza w okresach suszy wiosennej, gdy zboże wchodzi w fazę strzelania w źdźbło.

Chwasty zajmują też przestrzeń świetlną. Gatunki wysokie, takie jak przytulia czepna czy ostrożeń polny, zacieniają dolne partie łanu i spowalniają fotosyntezę. Efektem jest słabsze krzewienie, mniejsza liczba kłosów na jednostce powierzchni i niższe MTZ (masa tysiąca ziaren).

Wpływ chwastów na plony zbóż ozimych

Straty plonu zależą od gatunku chwastu, jego zagęszczenia i terminu wschodów. Chwasty wschodzące jednocześnie ze zbożem lub przed nim wyrządzają znacznie większe szkody niż te, które pojawiają się później. Wyczyniec polny przy wysokim zagęszczeniu może wyraźnie obniżyć plon pszenicy ozimej - skala strat zależy od warunków sezonu i stopnia zachwaszczenia pola. Miotła zbożowa przy podobnym nasileniu daje porównywalne efekty.

Poza bezpośrednią konkurencją chwasty utrudniają zbiór, zwiększają wilgotność ziarna i sprzyjają rozwojowi chorób grzybowych przez ograniczenie przewiewności łanu.

Chwasty jednoliścienne i dwuliścienne - rozpoznawanie i eliminacja

Podział chwastów na jednoliścienne i dwuliścienne ma praktyczne znaczenie przy doborze herbicydów. Większość środków działa selektywnie - zwalcza jedną grupę, nie uszkadzając drugiej. Dlatego przed wykonaniem oprysku na chwasty w zbożach konieczna jest ocena składu gatunkowego na polu.

Chwasty jednoliścienne rozpoznaje się po:

• równoległym unerwieniu liści,
• liścieniu pochewkowym (brak wyraźnej blaszki liściowej w fazie siewki),
• łodydze okrągłej lub spłaszczonej w przekroju,
• korzeniu wiązkowym.

Do tej grupy należą miotła zbożowa, wyczyniec polny, stokłosy i perz właściwy.

Chwasty dwuliścienne mają:

• siatkowate unerwienie liści,
• dwa liścienie w fazie siewki,
• łodygę często owłosioną lub kanciasto-żeberkowaną,
• korzeń palowy lub rozgałęziony.

Typowe gatunki to przytulia czepna, mak polny, chaber bławatek, tobołki polne i przetaczniki.

Najgroźniejsze chwasty dwuliścienne w zbożach ozimych

Spośród chwastów dwuliściennych największe straty gospodarcze powodują:

• przytulia czepna - oplata łodygi zbóż, utrudnia zbiór kombajnem i zwiększa wilgotność ziarna; wschodzi jesienią i wiosną,
• mak polny - szybko rośnie wiosną, zacieniając dolne partie łanu; produkuje ogromne ilości nasion,
• chaber bławatek - gatunek zimujący, który po przezimowaniu intensywnie rośnie wiosną,
• przetaczniki - kilka gatunków, wszystkie wschodzą jesienią i zimują w formie rozetek,
• tobołki polne i tasznik pospolity - małe rośliny, które przy dużym zagęszczeniu tworzą zwartą darń pod łanem.

Rozpoznanie gatunków na etapie siewki ułatwia atlas chwastów - zarówno w formie drukowanej, jak i aplikacji mobilnych dostępnych dla rolników.

Skuteczne metody zwalczania chwastów jednoliściennych

Chwasty jednoliścienne w zbożach ozimych zwalcza się herbicydami z grup:

• inhibitorów ACC-azy (graminicydów) - np. fenoksaprop-P-etylu, pinoksaden; działają nalistnie, pobierane przez liście i transportowane do stref wzrostu,
• inhibitorów ALS - np. mezosulfuron, jodosulfuron; stosowane głównie w pszenicy ozimej na miotłę i wyczyniec.

Przy wyborze herbicydu na chwasty jednoliścienne w zbożach należy uwzględnić gatunek zboża (nie wszystkie substancje są zarejestrowane w życie czy pszenżycie), fazę rozwojową chwastu i historię pola pod kątem odporności.

Jesienne zwalczanie chwastów w zbożach ozimych

Jesień to pierwszy i często najważniejszy termin ochrony zbóż ozimych przed chwastami. Zabiegi wykonane po wschodach zbóż, gdy chwasty są w fazie siewki lub wczesnych liści, dają najlepsze efekty przy najniższych dawkach herbicydów.

Dlaczego chwasty wschodzące jesienią są szczególnie groźne?

Chwasty, które wschodząc jesienią, zyskują kilka miesięcy przewagi nad zbożem. Przez zimę rozwijają rozbudowany system korzeniowy i rozkrzewiają się, a wiosną ruszają do wzrostu wcześniej niż roślina uprawna. Miotła zbożowa i wyczyniec polny przezimowane w formie rozkrzewionych roślin są znacznie trudniejsze do zwalczenia wiosną - wymagają wyższych dawek herbicydów i dają gorsze efekty.

Jesienne zwalczanie chwastów pozwala też ograniczyć zachwaszczenie wtórne. Rośliny zniszczone przed wytworzeniem nasion nie zasilają banku nasion w glebie.

Skuteczność herbicydów w jesiennym zwalczaniu chwastów

Do jesiennego odchwaszczania zbóż ozimych stosuje się:

• beflubutamid - substancja doglebowa i nalistna, skuteczna na miotłę zbożową i chwasty dwuliścienne,
• flufenacet - substancja doglebowa, często stosowana w mieszaninach z innymi herbicydami,
• pendimetalina - doglebowa, stosowana przed wschodami lub tuż po wschodach zbóż,
• mezosulfuron + jodosulfuron - mieszanina nalistna na miotłę i wyczyniec, stosowana jesienią lub wiosną.

Skuteczność herbicydów doglebowych zależy od wilgotności gleby. Przy suszy jesiennej substancje nie przemieszczają się do strefy kiełkowania nasion i ich działanie jest ograniczone. W takich warunkach lepiej sprawdzają się preparaty nalistne stosowane po wschodach chwastów. Sprawdź dostępne herbicydy.

Wiosenne odchwaszczanie zbóż ozimych - kluczowe aspekty

Wiosna to drugi termin ochrony zbóż przed chwastami. Zabiegi wykonuje się po ruszeniu wegetacji, gdy temperatura gleby przekracza 5-8°C, a chwasty aktywnie rosną. Oprysk na chwasty w zbożach ozimych wiosną powinien być wykonany możliwie wcześnie - najpóźniej do fazy pierwszego kolanka zbóż (BBCH 31).

Presja wiosenna jest duża, gdy jesienne odchwaszczanie nie zostało wykonane lub było nieskuteczne. Na polach z silnym zachwaszczeniem wyczyńcem lub miotłą konieczne jest zastosowanie graminicydów. Przy mieszanym składzie gatunkowym stosuje się herbicydy łączone lub mieszaniny zbiornikowe.

Warunki pogodowe mają decydujący wpływ na skuteczność wiosennego oprysku. Herbicydy nalistne działają najlepiej przy:

• temperaturze powietrza 10-20°C,
• braku przymrozków przez co najmniej 24 godziny po zabiegu,
• umiarkowanej wilgotności powietrza,
• braku deszczu przez 4-6 godzin po oprysku.

Jak zwalczyć chwasty jednoliścienne i dwuliścienne jednym zabiegiem?

Przy mieszanym zachwaszczeniu możliwe jest wykonanie jednego zabiegu łączonego. Stosuje się wtedy mieszaniny zbiornikowe graminicydu z herbicydem dwuliściennym lub gotowe preparaty wieloskładnikowe.

Przykłady podejść:

• fenoksaprop-P-etylu + herbicyd dwuliścienny - skuteczny na miotłę i szerokolistne chwasty,
• pinoksaden + florasulam - zarejestrowany w pszenicy ozimej i pszenżycie, zwalcza miotłę i chwasty dwuliścienne,
• mezosulfuron + jodosulfuron - mieszanina działająca na miotłę, wyczyniec i część chwastów dwuliściennych jednocześnie,
• axial Komplett Pak i Rexade Complet Pak - gotowe zestawy do wiosennego odchwaszczania zbóż ozimych i jarych.

Przed wykonaniem mieszaniny zbiornikowej należy sprawdzić etykietę każdego ze składników pod kątem dopuszczalności łączenia i zgodności z fazą rozwojową zboża.

Oprysk na chwasty w zbożach jarych - specyfika zabiegu

Zboża jare mają krótszy okres wegetacji, dlatego okno czasowe na skuteczne odchwaszczanie jest węższe. Oprysk na chwasty w zbożach jarych wykonuje się od fazy 3 liści do końca krzewienia (BBCH 13-29). Zabiegi późniejsze mogą uszkodzić roślinę uprawną lub być nieskuteczne ze względu na zaawansowany rozwój chwastów.

W zbożach jarych dominują chwasty jednoroczne letnie, takie jak:

• komosa biała,
• rdest powojowy i rdest ptasi,
• gorczyca polna,
• fiołek polny,
• chwastnica jednostronna (w cieplejszych rejonach).

Do zwalczania chwastów jednoliściennych w zbożach jarych stosuje się pinoksaden (np. Axial 50 EC) - preparat zarejestrowany we wszystkich zbożach jarych, skuteczny na miotłę, wyczyniec i chwastnicę. Chwasty dwuliścienne zwalcza się herbicydami na bazie MCPA, florasulamu, tribenuron-metylu lub dikamby, dobierając substancję do składu gatunkowego i fazy zbóż.

Koszty ochrony zbóż jarych przed chwastami są zazwyczaj niższe niż w ozimych, bo wystarczy jeden zabieg wiosenny. Jednak opóźnienie oprysku lub zły dobór herbicydu może skutkować stratami trudnymi do odrobienia przy krótkim sezonie wegetacyjnym.

Przekonaj się też, jak wygląda uprawa zbóż z naszymi produktami.

Odporność chwastów na herbicydy - rosnący problem

Odporność chwastów na herbicydy to zjawisko narastające w polskim rolnictwie. Dotyczy przede wszystkim wyczyńca polnego i miotły zbożowej, u których stwierdzono odporność na inhibitory ALS (mezosulfuron, jodosulfuron) oraz inhibitory ACC-azy (fenoksaprop, pinoksaden).

Strategia ochrony upraw przed odpornością obejmuje:

• rotację substancji aktywnych o różnych mechanizmach działania,
• stosowanie mieszanin herbicydów z różnych grup chemicznych,
• łączenie metod chemicznych z agrotechnicznymi (głęboka orka, zmianowanie, opóźnienie siewu),
• monitoring pól pod kątem skuteczności zabiegów i wczesne wykrywanie odporności.

Długotrwała ochrona zbóż przed chwastami wymaga planowania wieloletniego, a nie tylko reagowania na bieżące zachwaszczenie. Pola z historią intensywnego stosowania jednej grupy herbicydów wymagają zmiany strategii i konsultacji z doradcą agrotechnicznym. Poznaj nasze opryskiwacze.